FlexiLingoدر یک خط
هر فعل صرف‌شده = ریشه + پایانه. پایانه دو دسته بیشتر ندارد؛ سختی همیشه در ریشه است.
جدول
پایانه‌ها — کلِ زبان، دو دسته
je | tu | il | nous | vous | ils | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| حالت الف | -e | -es | -e | -ons | -ez | -ent |
| حالت ب | -s | -s | -t | -ons | -ez | -ent |
سه ستون آخر در هر دو یکی است. فقط مفرد فرق می‌کند.
کدام فعل کدام حالت
| مصدر به این ختم شود | حالت | تلفظ |
|---|---|---|
-er | الف | |
-frir · -vrir · -eillir · -aillir | الف — فهرستِ بسته: offrir souffrir ouvrir couvrir découvrir cueillir accueillir و مشتق‌هایشان | /ɔ.fʁiʁ/ · /su.fʁiʁ/ · /u.vʁiʁ/ · /ku.vʁiʁ/ · /de.ku.vʁiʁ/ · /kœ.jiʁ/ · /a.kœ.jiʁ/ |
هر چیز دیگر — -ir -re -oir | ب |
ریشه — به nous نگاه کن
nous همیشه ریشه‌ی کامل را نشان می‌دهد. مفرد ممکن است چیزی کم داشته باشد.
nous نسبت به مفرد | یعنی | نمونه | خانواده |
|---|---|---|---|
| دقیقاً همان | یک ریشه | nous offrons /nu.z‿ɔ.fʁɔ̃/ / j'offre /ʒɔfʁ/ | ۴ |
یک iss /is/ بیشتر | iss فقط در جمع | nous finissons /nu fi.ni.sɔ̃/ / je finis /ʒə fi.ni/ | ۱ |
| یک صامت بیشتر | آن صامت در مفرد می‌افتد | nous partons /nu paʁ.tɔ̃/ / je pars /ʒə paʁ/ | ۲ |
یک صامت بیشتر، روی -re | همان، با املای دیگر | nous lisons /nu li.zɔ̃/ / je lis /ʒə li/ | ۳ |
| ریشه‌ی کاملاً دیگری | قاعده ندارد | nous pouvons /nu pu.vɔ̃/ / je peux /ʒə pø/ | ۵ |
هر فعل با دو تکه یاد گرفته می‌شود، نه یکی: مصدر و صیغه‌ی
nous. بقیه از رویشان ساخته می‌شود.
استثناها
| استثنا | چه چیزی |
|---|---|
s ← x | ریشه به -eu/-au ختم شود: je peux /ʒə pø/ نه peuspouvoir /pu.vwaʁ/ vouloir /vu.lwaʁ/ valoir |
ریشه به d/t ختم شود | tِ il /il/ اضافه نمی‌شود: il prend نه prendtil met نه mett /mɛt/ |
| پنج فعل پایانه‌های جمع را می‌شکنند | être /ɛtʁ/ avoir /a.vwaʁ/ aller /a.le/ dire /diʁ/ faire /fɛʁ/ |
-eler · -eter · -yer · é در ریشه | ریشه جلوی پایانه‌ی بی‌صدا املایش عوض می‌شود: j'appelle /ʒa.pɛl/ ولی nous appelons /nu.z‿a.plɔ̃/ j'achète /ʒa.ʃɛt/ ولی nous achetons /nu.z‿aʃ.tɔ̃/ |
nous mangeons /nu mɑ̃.ʒɔ̃/ | آن e می‌ماند تا g صدای «ژ» بدهد. همین برای -cer: nous commençons /nu kɔ.mɑ̃.sɔ̃/ |
nous faisons | نوشته ai است ولی /fə.zɔ̃/ خوانده می‌شود |
-ent هیچ‌وقت خوانده نمی‌شود | ils parlent /il paʁl/ — و لیزون هم نمی‌دهد |
مثال‌ها
| خانواده | فعل | je | nous | ils |
|---|---|---|---|---|
۱ — iss /is/ در جمع | finir /fi.niʁ/ | je finis /ʒə fi.ni/ | nous finissons /nu fi.ni.sɔ̃/ | ils finissent /il fi.nis/ |
۲ — -ir دوریشه‌ای | partir /paʁ.tiʁ/ | je pars /ʒə paʁ/ | nous partons /nu paʁ.tɔ̃/ | ils partent /il paʁt/ |
۳ — -re دوریشه‌ای | lire /liʁ/ | je lis /ʒə li/ | nous lisons /nu li.zɔ̃/ | ils lisent /il liz/ |
| ۴ — تک‌ریشه‌ای | ouvrir /u.vʁiʁ/ | j'ouvre /ʒuvʁ/ | nous ouvrons /nu.z‿u.vʁɔ̃/ | ils ouvrent /ilz uvʁ/ |
| ۵ — چکمه‌ای | pouvoir /pu.vwaʁ/ | je peux /ʒə pø/ | nous pouvons /nu pu.vɔ̃/ | ils peuvent /il pøv/ |
| گروه اول | parler /paʁ.le/ | je parle /ʒə paʁl/ | nous parlons /nu paʁ.lɔ̃/ | ils parlent /il paʁl/ |
و در جمله:
| فارسی | فرانسه | تلفظ |
|---|---|---|
| کار را تمام می‌کنم | Je finis le travail. | /ʒə fi.ni lə tʁa.vaj/ |
| فردا می‌رویم | Nous partons demain. | /nu paʁ.tɔ̃ də.mɛ̃/ |
| در را باز می‌کنند | Ils ouvrent la porte. | /il.zuvʁ la pɔʁt/ |
غلط‌های رایج
| ❌ | ✅ | چرا |
|---|---|---|
je fins | je finis | آن i حرفِ خودِ فعل است، نمی‌افتد |
nous partons → je parts | je pars | صامتِ آخرِ ریشه در مفرد می‌افتد |
il prendt | il prend | ریشه خودش به d ختم می‌شود |
je peus | je peux | ریشه به -eu ختم می‌شود ← x |
nous mangons | nous mangeons | بدون آن e، g صدای «گ» می‌دهد |
ils sontent | ils sont | être پایانه‌ی جمع نمی‌گیرد |
nous viennons | nous venons | ریشه‌ی nous کوتاه است — vienn فقط مالِ ils است |
پنج خانواده، باز
خانواده ۱ — `-iss-` در جمع · حدود ۳۰۰ فعل، صفر استثنا
ریشه در هر شش صیغه دست‌نخورده می‌ماند. آن iss بخشی از پایانه است:
je | tu | il | nous | vous | ils |
|---|---|---|---|---|---|
-is | -is | -it | -issons | -issez | -issent |
نشانه‌ی تشخیص: بیشترشان از یک صفت ساخته شده‌اند و معنی «…شدن» می‌دهند:
grand ← grandir بزرگ شدن · rouge ← rougir سرخ شدن · gros ← grossir چاق شدن · blanc ← blanchir سفید شدن
فعل‌های این خانواده: finir choisir grandir réussir remplir obéir punir guérir réfléchir agir atterrir avertir établir nourrir ralentir rougir saisir vieillir salir maigrir grossir bâtir
و چرا ss و نه s؟ با یک s می‌شد finisons — و s بین دو مصوت صدای «ز» می‌دهد. دو تا s صدای «س» را نگه می‌دارد. همان دلیلِ poisson و dessert.
خانواده ۲ و ۳ — دو ریشه، یک صامتِ اختلاف
مفرد = ریشه‌ی کوتاه +
sstجمع = ریشه‌ی بلند +onsezent
| فعل | ریشه‌ی کوتاه | ریشه‌ی بلند |
|---|---|---|
partir /paʁ.tiʁ/ | par /paʁ/ | part /paʁ/ |
dormir /dɔʁ.miʁ/ | dor /dɔʁ/ | dorm /dɔʁm/ |
servir /sɛʁ.viʁ/ | ser /sɛʁ/ | serv /sɛʁv/ |
lire /liʁ/ | li /li/ | lis /li/ |
écrire /e.kʁiʁ/ | écri /e.kʁi/ | écriv /e.kʁiv/ |
connaître /kɔ.nɛtʁ/ | connai /kɔ.ne/ | connaiss /kɔ.nɛs/ |
mettre /mɛtʁ/ | me /mə/ | mett /mɛt/ |
vivre /vivʁ/ | vi /vi/ | viv /viv/ |
خانواده ۲ به -mir · -tir · -vir ختم می‌شود. خانواده ۳ به -re.
یک تله: je suis هم «من هستم» است (être) و هم «من دنبال می‌کنم» (suivre). از بافت تشخیصش می‌دهی.
خانواده ۴ — تک‌ریشه‌ای‌ها · ۱۳ فعل، فهرست بسته
-ir هستند ولی دقیقاً مثل گروه اول صرف می‌شوند و ریشه‌شان هیچ‌وقت عوض نمی‌شود:
j'offre·tu offres·il offre·nous offrons·vous offrez·ils offrent
| املا | فعل‌ها |
|---|---|
-frir -vrir | offrir /ɔ.fʁiʁ/ ouvrir /u.vʁiʁ/ couvrir /ku.vʁiʁ/ souffrir /su.fʁiʁ/ découvrir /de.ku.vʁiʁ/ recouvrir /ʁə.ku.vʁiʁ/ entrouvrir /ɑ̃.tʁu.vʁiʁ/ |
-eillir -aillir | cueillir /kœ.jiʁ/ accueillir /a.kœ.jiʁ/ recueillir /ʁə.kœ.jiʁ/ assaillir /a.sa.jiʁ/ tressaillir /tʁɛ.sa.jiʁ/ défaillir /de.fa.jiʁ/ |
چرا فرق دارند: ریشه‌شان به دو صامتِ چسبیده ختم می‌شود — offr · ouvr · cueill. offr + s می‌شد offrs که گفتنی نیست، پس زبان یک e بینشان گذاشت.
خانواده ۵ — چکمه‌ای‌ها · حدود دوازده فعلِ پایه
شش صیغه را زیر هم بنویس و دورِ آن‌هایی که ریشه‌شان عوض شده خط بکش — شکل یک چکمه درمی‌آید:
| فعل | je tu il | nous vous | ils |
|---|---|---|---|
pouvoir /pu.vwaʁ/ | peu /pø/x | pouv /puv/ons | peuv /pœv/ent |
vouloir /vu.lwaʁ/ | veu /vø/x | voul /vul/ons | veul /vœl/ent |
venir /və.niʁ/ | vien /vjɛ̃/s | ven /vɛn/ons | vienn /vjɛ̃n/ent |
tenir /tə.niʁ/ | tien /tjɛ̃/s | ten /tɛn/ons | tienn /tjɛ̃n/ent |
boire /bwaʁ/ | boi /bwa/s | buv /byv/ons | boiv /bwav/ent |
prendre /pʁɑ̃dʁ/ | prend /pʁɑ̃/s | pren /pʁɛn/ons | prenn /pʁɛn/ent |
devoir /də.vwaʁ/ | doi /dwa/s | dev /dɛv/ons | doiv /dwav/ent |
recevoir /ʁə.sə.vwaʁ/ | reçoi /ʁə.swa/s | recev /ʁə.sɛv/ons | reçoiv /ʁə.swav/ent |
voir /vwaʁ/ | voi /vwa/s | voy /vwaj/ons | voi /vwa/ent |
croire /kʁwaʁ/ | croi /kʁwa/s | croy /kʁwa/ons | croi /kʁwa/ent |
nous و vous ریشه‌ی قدیمی را نگه داشته‌اند — بقیه در طول قرن‌ها عوض شدند و این دو جا ماندند، چون کم‌تأکیدترین بودند. چکمه یک فسیل است، نه یک قاعده.
و ترکیب‌هایشان رایگان‌اند: devenir · revenir · obtenir · comprendre · apprendre — هر کدام دقیقاً مثل فعل پایه.
و بزرگ‌ترین دسته‌ی چکمه‌ای همین‌جاست: هر فعلی که به -enir ختم شود. سه ریشه دارد و برای هر سیزده‌تایشان یکی است:
| پایه | je tu il | nous vous | ils |
|---|---|---|---|
venir /və.niʁ/ | vien /vjɛ̃/ | ven /vɛn/ | vienn /vjɛ̃n/ |
tenir /tə.niʁ/ | tien /tjɛ̃/ | ten /tɛn/ | tienn /tjɛ̃n/ |
پایانه‌ها همان حالت ب است — s s t · ons ez · ent. یعنی با یاد گرفتنِ venir، دوازده فعلِ دیگر رایگان به دست می‌آید:
venir · revenir · devenir · parvenir · prévenir · se souvenir · tenir · obtenir · appartenir · maintenir · retenir · soutenir · contenir
| فارسی | فرانسه | تلفظ |
|---|---|---|
| می‌آیم | je viens | /ʒə vjɛ̃/ |
| می‌آییم | nous venons | /nu və.nɔ̃/ |
| می‌آیند | ils viennent | /il vjɛn/ |
| برمی‌گردم | je reviens | /ʒə ʁə.vjɛ̃/ |
| برمی‌گردیم | nous revenons | /nu ʁəv.nɔ̃/ |
| برمی‌گردند | ils reviennent | /il ʁə.vjɛn/ |
| نگهش می‌دارم | je tiens | /ʒə tjɛ̃/ |
| نگهش می‌داریم | nous tenons | /nu tə.nɔ̃/ |
آنچه در گفتار می‌شنوی همین یک چیز است: مفرد خیشومی است و به صامت ختم نمی‌شود —
il vient/il vjɛ̃/ — ولی جمع خیشومی‌اش را از دست می‌دهد وnرا می‌شنوی:ils viennent/il vjɛn/. تنها جای شنیدنیِ فرقِ مفرد و جمع همین است.
و سه فعلی که از همه بی‌قاعده‌ترند
je | tu | il | nous | vous | ils | |
|---|---|---|---|---|---|---|
être /ɛtʁ/ | suis /sɥi/ | es /ɛ/ | est /ɛ/ | sommes /sɔm/ | êtes /ɛt/ | sont /sɔ̃/ |
avoir /a.vwaʁ/ | ai /e/ | as /as/ | a /a/ | avons /a.vɔ̃/ | avez /a.ve/ | ont /ɔ̃/ |
aller /a.le/ | vais /vɛ/ | vas /va/ | va /va/ | allons /a.lɔ̃/ | allez /a.le/ | vont /vɔ̃/ |