FlexiLingoدر یک خط
-ièmeبه عدد بچسبان و ترتیبی می‌شود — فقطpremierبی‌قاعده است، و چند عدد املایشان کمی تغییر می‌کند.
فرم‌های این صفحه
| فرم | یعنی | تلفظ |
|---|---|---|
premier | اوّل — تنها ترتیبی که پسوند نمی‌گیرد | /pʁə.mje/ |
-ième | پسوندِ «ـُمین» — روی هر عددِ دیگری می‌نشیند | /jɛm/ |
جدول
| عدد | ترتیبی | کوتاه‌نوشت |
|---|---|---|
| ۱ | premier /pʁə.mje/ première /pʁə.mjɛʁ/ | 1er /pʁə.mje/ 1re /pʁə.mjɛʁ/ |
| ۲ | deuxième /dø.zjɛm/ second /sə.ɡɔ̃/ | 2e /dø.zjɛm/ |
| ۳ | troisième /tʁwa.zjɛm/ | 3e /tʁwa.zjɛm/ |
| ۴ | quatrième /ka.tʁi.ɛm/ | 4e /ka.tʁijɛm/ |
| ۵ | cinquième /sɛ̃.kjɛm/ | 5e /sɛ̃.kjɛm/ |
| ۶ | sixième /si.zjɛm/ | 6e /si.zjɛm/ |
| ۷ | septième /sɛ.tjɛm/ | 7e /sɛ.tjɛm/ |
| ۸ | huitième /ɥi.sjɛm/ | 8e /ɥi.tjɛm/ |
| ۹ | neuvième /nø.vjɛm/ | 9e /nø.vjɛm/ |
| ۱۰ | dixième /di.zjɛm/ | 10e /di.zjɛm/ |
| ۲۰ | vingtième /vɛ̃.tjɛm/ | 20e /vɛ̃.tjɛm/ |
| ۲۱ | vingt et unième /vɛ̃.t‿e y.njɛm/ | 21e /vɛ̃.te.ynjɛm/ |
| ۱۰۰ | centième /sɑ̃.sjɛm/ | 100e /sɑ̃.tjɛm/ |
| آخر | dernier /dɛʁ.nje/ dernière /dɛʁ.njɛʁ/ | — |
قاعده و سه تغییرِ املایی
قاعده: عدد + -ième. اگر عدد به e ختم شود، آن e می‌افتد.
| عدد | تغییر | ترتیبی |
|---|---|---|
quatre /katʁ/ | e /ə/ می‌افتد | quatrième /ka.tʁi.ɛm/ |
onze /ɔ̃z/ | e /ə/ می‌افتد | onzième /ɔ̃.zjɛm/ |
cinq /sɛ̃k/ | u /y/ اضافه می‌شود | cinquième /sɛ̃.kjɛm/ |
neuf /nœf/ | f /ɛf/ می‌شود v /ve/ | neuvième /nø.vjɛm/ |
vingt et un /vɛ̃.t‿e œ̃/ | فقط آخری ترتیبی | vingt et unième /vɛ̃.t‿e y.njɛm/ |
آن
uدرcinquièmeبرای تلفظ است: بدون آنcinqièmeمی‌شد کهqرا جلویiنرم می‌کرد. تفصیلش درg-c.
premier تنها ترتیبی‌ای است که مطابقت کامل می‌کند
| تلفظ | ||
|---|---|---|
le premier jour | مذکر مفرد | /lə pʁə.mje ʒuʁ/ |
la première fois | مؤنث مفرد | /pʁə.mjɛʁ fwa/ |
les premiers jours | مذکر جمع | /le pʁə.mje ʒuʁ/ |
les premières fois | مؤنث جمع | /le pʁə.mjɛʁ fwa/ |
بقیه فقط s جمع می‌گیرند: les deuxièmes — و مؤنث و مذکرشان یکی است.
dernier هم مثل premier مطابقت کامل می‌کند: dernier · dernière · derniers · dernières
deuxième یا second
| کِی | تلفظ | |
|---|---|---|
deuxième | وقتی بیش از دو تا هست | /dø.zjɛm/ |
second | وقتی فقط دو تا هست | /sə.ɡɔ̃/ |
| تلفظ | ||
|---|---|---|
la deuxième page | کتاب صفحه‌های زیادی دارد | /la dø.zjɛm paʒ/ |
la Seconde Guerre mondiale | فقط دو جنگ جهانی بود | /la sə.ɡɔ̃d ɡɛʁ mɔ̃.djal/ |
au second plan | فقط دو پلان هست | /o sə.ɡɔ̃ plɑ̃/ |
در عمل این تمایز کم‌رنگ شده و
deuxièmeتقریباً همه‌جا پذیرفته است، ولی در آزمونِ نوشتاری دانستنش امتیاز دارد.
کوتاه‌نوشت — و آن e که بالا نوشته می‌شود
| عدد | فرانسه | انگلیسی |
|---|---|---|
| ۱ مذکر | 1er /pʁə.mje/ | 1st /œ̃ sɛ̃/ |
| ۱ مؤنث | 1re /pʁə.mjɛʁ/ | 1st /œ̃ sɛ̃/ |
| ۲ | 2e /dø.zjɛm/ | 2nd /dø.z‿ɛn.de/ |
| ۳ | 3e /tʁwa.zjɛm/ | 3rd /tʁwa.z‿ɛʁ.de/ |
| ۲۱ | 21e /vɛ̃.te.ynjɛm/ | 21st /vɛ̃.te.œ̃ sɛ̃/ |
در فرانسه فقط اولی شکلِ خاص دارد؛ بقیه همه
eمی‌گیرند. شکلِ2èmeهم دیده می‌شود ولی در نوشتارِ رسمی2eدرست است.
کجا از ترتیبی استفاده نمی‌شود
سه جا که فارسی و انگلیسی ترتیبی می‌گذارند و فرانسه نمی‌گذارد:
| موقعیت | ❌ | ✅ |
|---|---|---|
| تاریخ (جز روزِ اول) | le troisième mars | le trois mars |
| نامِ پادشاهان (جز اول) | Louis quatorzième | Louis quatorze |
| قرن با عدد رومی | — | le XXe siècle — ولی خوانده می‌شود vingtième |
Louis XIVخوانده می‌شودLouis quatorze، ولیFrançois Ierخوانده می‌شودFrançois premier. فقط اولی ترتیبی است.
عبارت‌های پرکاربرد
| فرانسه | تلفظ | معنی |
|---|---|---|
la première fois | /pʁə.mjɛʁ fwa/ | بار اول |
la dernière fois | /dɛʁ.njɛʁ fwa/ | بار آخر |
le premier étage | /pʁə.mjeʁ e.taʒ/ | طبقه‌ی اول — بالای همکف |
le rez-de-chaussée | /ʁed.ʃo.se/ | همکف |
en premier | /ɑ̃ pʁə.mje/ | اول از همه |
en dernier | /ɑ̃ dɛʁ.nje/ | آخر از همه |
le premier ministre | /pʁə.mje mi.nistʁ/ | نخست‌وزیر |
de première classe | /də pʁə.mjɛʁ klas/ | درجه‌یک |
le premier étageدر فرانسه طبقه‌ی بالای همکف است، نه خودِ همکف. این در آدرس‌دادن واقعاً مهم است.
مثال‌ها
| فارسی | فرانسه | تلفظ |
|---|---|---|
| بار اول. | La première fois. | /la pʁə.mjɛʁ fwa/ |
| روز دوم. | Le deuxième jour. | /lə dø.zjɛm ʒuʁ/ |
| طبقه‌ی پنجم. | Le cinquième étage. | /lə sɛ̃.kjɛ.m‿e.taʒ/ |
| نهمین بار. | La neuvième fois. | /la nœ.vjɛm fwa/ |
| بیست‌ویکمین. | Le vingt et unième. | /lə vɛ̃.t‿e y.njɛm/ |
| قرن بیستم. | Le vingtième siècle. | /lə vɛ̃.tjɛm sjɛkl/ |
| اول ژانویه. | Le premier janvier. | /lə pʁə.mje ʒɑ̃.vje/ |
| جنگ جهانی دوم. | La Seconde Guerre mondiale. | /la sə.ɡɔ̃d ɡɛʁ mɔ̃.djal/ |
| آخرین قطار. | Le dernier train. | /lə dɛʁ.nje tʁɛ̃/ |
| اول این را می‌کنم. | Je fais ça en premier. | /ʒə fɛ sa ɑ̃ pʁə.mje/ |
غلط‌های رایج
| ❌ | ✅ | چرا |
|---|---|---|
cinqième | cinquième | u برای تلفظ لازم است |
neufième | neuvième | f می‌شود v |
unième تنها | premier | unième فقط در ترکیب می‌آید |
le troisième mars | le trois mars | تاریخ عددِ اصلی می‌گیرد |
la premier fois | la première fois | premier تنها ترتیبی‌ای است که شکلِ مؤنثِ جدا دارد؛ بقیه به -ième ختم می‌شوند و تغییر نمی‌کنند |
Louis quatorzième | Louis quatorze | فقط پادشاهِ اول ترتیبی است |
چرا -ième
یک پسوندِ لاتین که همه‌کاره شد
در لاتین هر ترتیبی شکلِ خودش را داشت و باید تک‌تک حفظ می‌شد:
| لاتین | معنی | تلفظ |
|---|---|---|
primus | اول | /pʁi.mys/ |
secundus | دوم | /sə.kœ̃.dy/ |
tertius | سوم | /tɛʁ.tjys/ |
quartus | چهارم | /kaʁ.ty/ |
فرانسه فقط اولی را نگه داشت — primus → premier — و برای بقیه یک پسوندِ واحد ساخت: -ième، از لاتین -esimus که در vicesimus (بیستم) و centesimus (صدم) بود.
یعنی زبان یک الگوی موجود را برداشت و به همه تعمیم داد. این دقیقاً همان کاری است که ذهنِ زبان‌آموز هم می‌کند — و اینجا زبان با آن همراهی کرده.
رد پای secundus هنوز در second هست، و رد پای tertius در کلماتی مثل tertiaire (بخش خدمات در اقتصاد).
نکته‌ی عملی: برخلاف انگلیسی که چهار شکل دارد (st nd rd th)، فرانسه عملاً دو شکل دارد: 1er و بقیه e. این ساده‌تر است، پس فقط استثنای اول را حفظ کن.