a few hay few? Mạo từ nhỏ xíu làm đổi hẳn nghĩa câu

1Một chữ, hai nghĩa trái ngược

Tiếng Anh có một cái bẫy nhỏ ở đây mà gần như không ngôn ngữ nào khác tái tạo được, và đây là một trong số ít điểm ngữ pháp mà nói sai khiến bạn nghe có vẻ buồn chứ không phải nghe sai.

"I have a few friends in this city" nghĩa là bạn có vài người bạn và bạn ổn. "I have few friends in this city" nghĩa là bạn cô đơn. Cả hai đều đúng ngữ pháp. Nếu bạn định nói câu đầu mà lại nói câu sau, người nghe sẽ nghe được điều bạn không hề muốn kể.

• I have a few questions. — I have some, this is normal
• I have few questions. — almost none, unusually few
• We had a little time. — enough for something
• We had little time. — not enough, we were rushed
• A few people came. — a decent number showed up
• Few people came. — the turnout was disappointing

Đây là lý do điểm này quan trọng hơn cả chuyện đúng sai. Phần lớn lỗi ngữ pháp chỉ khiến bạn nghe như một người đang học. Lỗi này khiến bạn nghe như một người đang buồn, và người bản ngữ sẽ phản ứng với phần cảm xúc thay vì sửa ngữ pháp — nên chẳng ai nói cho bạn biết.

Tip: Nếu bạn đang kể về cuộc sống của mình và ý bạn là "một ít", hãy chắc chắn chữ a có mặt. Khi phân vân, hãy dùng some thay thế: nó không bao giờ gây hiểu lầm.

2Đếm được và không đếm được: lằn ranh đầu tiên

Trước khi chữ a trở nên quan trọng, bạn phải chọn giữa nhóm few và nhóm little, và điều đó phụ thuộc vào danh từ.

• a few friends, a few books, a few minutes, a few ideas
• few opportunities, few people, few options
• Countable nouns have a plural: one book, two books

• a little water, a little time, a little money, a little advice
• little hope, little evidence, little interest
• Uncountable nouns have no plural: water, not waters

Vậy là có bốn tổ hợp và chúng chia rất gọn: a few / few cho những thứ đếm được, a little / little cho những thứ không đếm được. "A little friends" và "a few water" đều sai, và chúng sai vì một lý do chẳng liên quan gì đến chữ a.

Tip: Khi chưa chắc một danh từ có đếm được không, thử đặt một con số trước nó. "Three advices" nghe sai, vậy advice là không đếm được và đi với a little.

3a few và a little: có một ít, và thế là ổn

Đây là những dạng tích cực, trung tính, và cũng là những dạng bạn cần dùng nhiều hơn hẳn.

Cả hai đều chỉ một lượng nhỏ nhưng đủ dùng, và cả hai đều mang sắc thái hơi tích cực. Chúng nói rằng: có một ít, và chừng đó đủ cho việc đang cần làm.

• I have a few ideas. — I can contribute
• Give me a little time. — some is all I need
• There are a few seats left. — you can still get in
• She speaks a little Spanish. — enough to get by
• I need a little help. — a small request

Để ý rằng a little đi với một ngôn ngữ — "I speak a little Spanish" — là một trong những câu hữu ích nhất mà người đi du lịch có thể mang theo. Nó khiêm tốn, chính xác, và mời người kia nói chậm lại thay vì chuyển sang tiếng Anh.

Thêm only là lật sắc thái trở về tiêu cực: "only a few people came" nghĩa y hệt "few people came". only làm đúng cái việc mà bỏ chữ a sẽ làm, và vì thế người bản ngữ thường chuộng nó hơn — nó không thể bị hiểu nhầm.

Tip: Trong khẩu ngữ, only a few và only a little phổ biến hơn nhiều so với few và little trơ trọi. Nếu bạn muốn nghĩa tiêu cực và muốn chắc chắn người ta hiểu đúng, hãy dùng only.

4few và little: không đủ, và đó chính là ý

Bỏ mạo từ đi, cả hai từ trở nên tiêu cực, và chúng trang trọng hơn hẳn so với các lựa chọn thay thế.

few và little nói rằng lượng đó không đủ, và chúng mang theo một chút thất vọng hoặc lo lắng. "There is little hope" là một câu ảm đạm. "There is a little hope" là một câu đầy hy vọng.

• Few students passed. — the results were bad
• There is little evidence for this. — a criticism
• He has little patience. — a character judgement
• Few people realise this. — a common-knowledge gap
• We have little choice. — we are constrained

few và little trơ trọi mang tính trang trọng. Trong lời nói hằng ngày người ta nói "not many students passed" và "there isn't much evidence", nghĩa như nhau mà nghe tự nhiên hơn. Bạn sẽ gặp few và little trơ trọi nhiều nhất trong văn viết — báo chí, văn học thuật, báo cáo.

Khác biệt về văn phong đó có ý nghĩa với kỳ thi. Trong bài viết IELTS hay CELPIP, "few students passed" là một minh chứng nhỏ về độ rộng ngôn ngữ. Còn trong trò chuyện thường ngày, nó có thể nghe hơi cứng.

Tip: Đọc tin tức và bài bình luận là nơi bạn hấp thụ chúng một cách tự nhiên, vì đó là nơi chúng sống. Trong ngữ liệu nghe, bạn sẽ gặp not many và not much thường xuyên hơn nhiều.

5quite a few nghĩa là nhiều

Chỗ này thực sự phản trực giác và nên học thuộc như một cụm cố định, vì lý lẽ sẽ không giúp gì cho bạn.

Trong hầu hết ngữ cảnh, quite làm giảm đi: quite good yếu hơn good, quite cold nhẹ hơn cold. Nhưng với a few thì nó làm ngược lại và tăng lên. Không có quy tắc nào suy ra được điều này; đây là thành ngữ và phải học như một thành ngữ.

• Quite a few students failed. — a lot of them did
• I've been there quite a few times. — many times
• Quite a lot of people came. — same meaning
• Quite a bit of money. — a fair amount, uncountable

quite a bit và quite a lot cũng hành xử như vậy, trong đó quite a bit dùng cho danh từ không đếm được. Cả ba đều thân mật và rất phổ biến trong khẩu ngữ.

Tip: Nếu ai đó nói "quite a few", ý họ là nhiều hơn bạn tưởng, chứ không phải ít hơn. Nghe nhầm chỗ này là đảo ngược hoàn toàn ý họ, nên riêng vì kỹ năng nghe thôi cũng đáng nhớ.

6much, many và a lot of

Những từ chỉ lượng lớn cũng theo đúng lằn ranh đếm được/không đếm được, chỉ khác một điểm quan trọng về văn phong.

• many books, many people, many times
• much water, much time, much information
• a lot of books, a lot of water — both fine
• How many books? How much time?

Đây là phần mà phần lớn giáo trình nói nhẹ quá. Trong câu khẳng định, much và many nghe trang trọng và hơi thiếu tự nhiên khi nói. Người bản ngữ nói "I have a lot of work", không nói "I have much work". Nhưng trong câu hỏi và câu phủ định thì chúng hoàn toàn bình thường: "How much time do we have?", "I don't have many options."

Vậy quy tắc thực dụng là: dùng a lot of trong câu khẳng định, và much hoặc many trong câu hỏi cùng câu phủ định. Chỉ cần theo một hướng dẫn đó, tiếng Anh của bạn sẽ nghe tự nhiên hơn hẳn so với việc chỉ theo quy tắc sách giáo khoa.

too much và too many là ngoại lệ — chúng tự nhiên ngay trong câu khẳng định: "There's too much noise", "I made too many mistakes." so much và so many cũng vậy: "Thank you so much."

Tip: "I have much homework" đúng ngữ pháp và chẳng ai nói thế. Cái bạn cần là "I have a lot of homework". Đây là chuyện văn phong chứ không phải ngữ pháp, và là một trong những cách nâng độ trôi chảy nhanh nhất.

7some và any

Hai từ chỉ lượng an toàn nhất trong tiếng Anh, và là thứ nên với tay lấy khi bạn không chắc.

• I have some questions. — positive
• I don't have any questions. — negative
• Do you have any questions? — question
• Would you like some tea? — offer, some not any
• Some water, some books — works with both types

Ngoại lệ về lời mời đáng lưu ý vì nó quá phổ biến. Câu hỏi thường dùng any, nhưng khi bạn mời mọc điều gì đó hoặc trông đợi câu trả lời "có", tiếng Anh chuyển sang some: "Would you like some help?", "Could I have some water?" Dùng any ở đó — "Would you like any help?" — nghe miễn cưỡng một cách kỳ lạ.

any cũng xuất hiện trong câu khẳng định với nghĩa "cái nào cũng được": "Any bus will take you there." Đó là một any khác và nó không theo quy tắc phủ định.

Vì some và any tránh được cả lằn ranh đếm được lẫn cái bẫy few/a few, chúng là chỗ dựa đáng tin. Nếu bạn không nhớ nổi một danh từ có đếm được hay không, some né luôn cả câu hỏi đó.

Tip: some là từ chỉ lượng hữu ích nhất trong tiếng Anh đối với người học. Khi phân vân, và nhất là khi phải nói dưới áp lực, hãy dùng nó.

8Những danh từ khiến ai cũng vấp

Phần lớn lỗi về từ chỉ lượng thật ra là lỗi về danh từ: người học biết quy tắc nhưng đánh giá sai danh từ có đếm được hay không.

• information — not informations; use a piece of information
• advice — not advices; a piece of advice
• news — singular despite the -s; the news is good
• furniture — not furnitures; a piece of furniture
• luggage, baggage — not luggages
• equipment, software, hardware
• research — not researches
• money — but dollars and coins are countable
• time — but minutes and hours are countable
• work — but jobs and tasks are countable
• bread — but loaves and slices are countable
• hair — usually uncountable: she has long hair

Mẫu chung của danh sách đó là: tiếng Anh coi nhiều khái niệm trừu tượng và khối là không đếm được, trong khi các ngôn ngữ khác lại đếm chúng. Nếu tiếng mẹ đẻ của bạn nói "an information" hay "the news are", bạn sẽ tự động sinh ra lỗi tương ứng trong tiếng Anh.

Với hầu hết những từ này, tiếng Anh cho bạn một từ đếm đi kèm: a piece of advice, an item of furniture, a bit of information, a slice of bread. Học từ đếm cùng lúc với danh từ và vấn đề biến mất.

Một số danh từ thuộc cả hai loại, với nghĩa khác nhau. "Two coffees" nghĩa là hai tách; còn "coffee" với tư cách một chất thì không đếm được. Tương tự với "three beers", và với "a paper" (tờ báo hoặc bài luận) so với "paper" (chất liệu giấy).

Tip: news đáng được nêu riêng vì chữ -s khiến nó trông như số nhiều. "The news is good" — luôn luôn là động từ số ít. "The news are good" là một trong những lỗi dễ nhận ra nhất trong tiếng Anh.

9fewer hay less

Đây là cặp gây tranh cãi nhất trong nhóm từ chỉ lượng của tiếng Anh, và câu trả lời thực dụng đơn giản hơn cuộc tranh cãi nhiều.

• fewer cars, fewer opportunities, fewer calories
• less traffic, less money, less noise
• There were fewer people than last year.
• I have less time than I thought.

Trong lời nói thật, less được dùng với danh từ đếm được liên tục — "less people", "less than ten items" — và đã như vậy suốt nhiều thế kỷ. Xét theo mô tả, đó là tiếng Anh bình thường. Xét theo chuẩn mực quy định, nó vẫn bị đánh dấu là lỗi, và những tấm biển siêu thị ghi "ten items or less" đã gây khiếu nại suốt mấy chục năm.

Với bất cứ thứ gì bị chấm điểm — IELTS, CELPIP, viết học thuật, đơn xin việc — hãy dùng fewer với danh từ đếm được. Nó không bao giờ bị coi là sai, trong khi less đôi khi bị gạch. Trong trò chuyện thì cả hai đều trôi qua không ai nói gì.

less mới là dạng chuẩn với số lượng, khoảng cách và thời gian, dù chúng trông có vẻ đếm được: "less than five miles", "less than two hours", "less than 20 dollars". Ở đây phép đo được coi là một lượng duy nhất, nên fewer sẽ nghe sai.

Tip: Danh sách ngoại lệ này không phải kẽ hở — nó mới là trường hợp phổ biến hơn trong lời nói hằng ngày. "Less than an hour" là câu ai cũng nói, còn "fewer than an hour" là sai.

10plenty, several, a couple và a number of

Bốn từ chỉ lượng nữa, lấp vào những khoảng trống mà nhóm chính để lại, mỗi từ một nhiệm vụ riêng.

Tip: Trong trò chuyện, plenty of là từ hữu ích nhất trong bốn từ, vì nó đi với mọi thứ và mang một sắc thái tích cực mà những từ kia không có.

11Ba mươi câu, đã sửa

Che cột bên phải và tự sửa từng câu trước khi nhìn. Đây là những lỗi xuất hiện nhiều nhất trong tiếng Anh của người học thật.

• I have a little friends here → I have a few friends here
• Give me a few water, please → Give me a little water, please
• I have few questions (meaning some) → I have a few questions
• There is a little hope, so we gave up → There is little hope, so we gave up
• I have much homework tonight → I have a lot of homework tonight
• He gave me some advices → He gave me some advice
• The news are very good today → The news is very good today
• I need some informations → I need some information
• We bought new furnitures → We bought new furniture
• Quite a few people came, so it was empty → Quite a few people came, so it was busy
• Do you want any tea? (offering) → Do you want some tea?
• There were less people than last year → There were fewer people than last year
• I'll be there in less than two hours → correct as written
• How much books do you have? → How many books do you have?
• I don't have some money → I don't have any money
• Several water was spilled → A lot of water was spilled
• A number of students was late → A number of students were late
• The number of complaints were high → The number of complaints was high
• I have a couple friends coming → I have a couple of friends coming
• She speaks little Spanish, so we managed fine → She speaks a little Spanish, so we managed fine
• I have plenty time → I have plenty of time
• There are much people outside → There are a lot of people outside
• Only a little students passed → Only a few students passed
• I did many researches on this → I did a lot of research on this
• Can I have two breads? → Can I have two slices of bread?
• I have too much mistakes in my essay → I have too many mistakes in my essay
• He has few patience → He has little patience
• We have a little time, so let's hurry → We have little time, so let's hurry
• Thank you so many → Thank you so much
• I have a few money left → I have a little money left

Tip: Câu số 13 vốn đã đúng — less đi với một khoảng thời gian là dạng chuẩn, dù hours là đếm được. Nếu bạn đổi nó thành fewer thì đó là áp dụng quy tắc quá tay.

12Nghe ra khác biệt mà một chữ tạo nên

Chữ a trong a few không mang trọng âm và gần như không nghe thấy khi nói nhanh, và chính vì thế chỗ này cần luyện nghe chứ không cần thêm quy tắc.

Trong lời nói tự nhiên, "a few" nén lại thành một âm gần như "ơfew", và khác biệt giữa nó với "few" trơ trọi chỉ là một phần nhỏ của giây. Nếu bạn học cặp này trên giấy, bạn sẽ không nghe ra một cách chắc chắn, và bạn sẽ đọc sai sắc thái của người nói — nghe thấy nỗi thất vọng ở chỗ không hề có, hoặc bỏ sót nó ở chỗ nó thật sự có.

Đó cũng là lý do lỗi này sống dai đến vậy trong chính lời nói của bạn. Bạn buột ra "few friends" trong khi ý là "a few friends", người nghe tiếp nhận một tin đáng cảm thông, đáp lại bằng sự ân cần, và bạn kết luận là mình đã được hiểu. Theo một nghĩa nào đó thì đúng vậy — chỉ là không phải theo ý bạn.

• Hãy nghe chữ a chứ đừng nghe chữ few — toàn bộ ý nghĩa nằm ở đó
• Để ý cụm quite a few và kiểm tra xem bạn có hiểu nó là "nhiều" chứ không phải "ít" không
• Chú ý a lot of trong câu khẳng định, ở những chỗ sách giáo khoa sẽ dùng much
• Lưu cả cụm kèm danh từ của nó, vì lằn ranh đếm được nằm ở đó
• Mô tả to hoàn cảnh của chính bạn, dùng a few, a little và plenty of

Lưu cả cụm kèm danh từ ở đây quan trọng hơn hầu hết các chủ đề khác. a few đứng một mình không dạy bạn điều gì; a few friends dạy bạn từ chỉ lượng, tính đếm được của danh từ và cả sắc thái, cùng một lúc.

Tip: FlexiLingo gắn phụ đề tương tác lên YouTube và podcast, nên bạn có thể bấm vào bất kỳ từ nào để xem nghĩa và trình độ CEFR rồi lưu lại kèm nguyên câu — với từ chỉ lượng thì điều này là thiết yếu, vì danh từ chiếm một nửa bài học.